Loading...

آزمایش ژن‌های مرتبط با تناسب وزن

رسیدن به وزن مناسب یکی از مُعضلات و دغدغه‌های مهم بشر در سراسر دنیا است و بیش از 475 میلیون فرد چاق و یک میلیارد فرد مبتلا به اضافه وزن با آن دست به گریبانند.

آزمایش ژن‌های مرتبط با تناسب وزن

 

آزمایش ژن‌های مرتبط با تناسب وزن

 

مقدمه

رسیدن به وزن مناسب یکی از مُعضلات و دغدغه‌های مهم بشر در سراسر دنیا است و بیش از 475 میلیون فرد چاق و یک میلیارد فرد مبتلا به اضافه وزن با آن دست به گریبانند.

 

در ایران طبق بررسی‌های انجام شده در سال 2005 میلادی، 1/9% مردان و 2/19% زنان از چاقی و 28% مردان و 30% زنان از اضافه وزن رنج می‌برند1. بی‌شک این ارقام در حال حاضر فراتر رفته و کماکان نیز رو به افزایش خواهد بود. این امر باید مسؤولان را به فکر وادارد تا برای کمک به این افراد برای رسیدن به وزنی مناسب اقداماتی اساسی انجام دهند، زیرا چاقی و اضافه وزن فرد را مستعد ابتلا به مشکلات و بیماری‌های متعددی می‌نمایند؛ مانند: افزایش کلسترول و فشار خون، دیابت تیپ دو، بیماری‌های قلبی - عروقی، بیماری‌های مفصلی (آرتروز)، بیماری‌های تنفسی (تنگی نفس)، و مشکلات روحی- روانی ناشی از چاقی. از این‌رو، مهم‌ترین اولویت افراد چاق یا دچار اضافه وزن باید آن باشد که وزن خود را به حد سالم برگردانده و آن را در این حد نگه دارند 2-5.

 

تعریف اضافه وزن و چاقی

برای تعریف چاقی و اضافه وزن معیارهای گوناگونی وجود دارد، ولی معروف‌ترین معیاری که بسیاری از افراد با آن نیز آشنایی دارند، شاخص تودة بدن[1] است. در واقع BMI مشخص می‌کند آیا فرد با توجه به قد خود از وزن مناسبی برخوردار است یا خیر. برای محاسبة BMI کافی است فرد وزن خود (برحسب کیلوگرم) را بر مجذور قد خویش (برحسب متر) تقسیم کند:

(قد)2 ÷ وزن = BMI

 

بر اساس تعاریف 9/29-25 BMI= به عنوان اضافه وزن و 30BMI≥ به عنوان چاقی محسوب می‌شود6.


نقش ژنتیک در تناسب وزن

اضافه وزن و چاقی علل متعددی دارند که از جملة آنها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: عوامل محیطی (مانند کار در مشاغل کم‌تحرک)، عوامل رفتاری (مانند میل به پُرخوری)، بیماری‌ (مانند کم‌کاری تیروئید)، مصرف برخی داروها (مانند کورتیکوستروئیدها)، بارداری و عوامل ژنتیکی (ارثی)7 و 8.

 

شکی نیست که رژیم غذایی و فعالیت جسمی هر دو در تعیین وزن ما سهم مهمی دارند، ولی بر اساس مطالعات اخیر، مشخص شده که در 70-40% از موارد چاقی، علت ارثی (ژنتیکی) در کار است9-11. حتی مشخص شده است که پاسخ افراد چاق در برابر رژیم‌های لاغری یا ورزش‌های گوناگون نیز با یکدیگر فرق می‌کند. به عبارت دیگر، ژن‌ها (توارث) بر نحوة جذب، سوخت و ساز و ذخیرة چربی در بدن افراد تأثیر می‌گذارند. از این‌رو ممکن است فردی با خوردن غذای خاصی چاق شود ولی فرد دیگر با خوردن همان غذا چاق نشود.

 

شاید بارها برایتان اتفاق افتاده که بعد از رعایت یک دوره رژیم لاغری، دوباره چاق شده باشید. بر اساس مطالعات 95% افراد پس از لاغر شدن، در طول چند سال دوباره چاق می‌شوند و 41% کسانی که رژیم می‌گیرند، پس از لاغر شدن بیش از وزنی که کم کرده بودند دوباره اضافه وزن پیدا می‌کنند!

 

تنوع رژیم‌های لاغری بسیار زیاد است، ولی به راستی چه‌گونه دریابیم کدام‌یک از آنها برای شما از بقیه بهتر و مؤثرتر خواهد بود؟ شاید پاسخ این پرسش نیز در DNA شما قرار داشته باشد11!

 

آزمایش ژن‌های مرتبط با تناسب وزن

با انجام آزمایش‌های خاصی بر روی DNA هر فرد می‌توان دریافت آیا وی حامل ژن‌های خاصی است که وی را مستعد اضافه وزن یا چاقی می‌کنند یا خیر. به علاوه، در صورت برخورداری از این ژن‌ها و ابتلا به چاقی یا اضافه وزن با رعایت چه نوع رژیم غذایی و کدام گروه از ورزش‌ها می‌توان بر مشکل چاقی یا اضافه وزن غلبه کرد؟

 

DNA یک ملکول بسیار بزرگ است که قسمت عمدة ژن‌های ما را می‌سازد و حاوی اطلاعات وراثتی ما است. این ملکول از یک‌سری واحدهای ساختمانی موسوم به "نوکلئوتید" ساخته شده است (4 نوع نوکلئوتید در این ملکول یافت می‌شوند که با حروف اختصاری A، G، C، T نشان داده می‌شوند). نوکلئوتیدها به صورت زنجیروار به دنبال یکدیگر قرار می‌گیرند و در واقع نحوة چیدمان آنها رمزهایی ایجاد می‌کند که پس از رمزگشایی، موجب می‌شوند فرمان‌ها یا اعمال خاصی در سلول (بدن) صورت پذیرد.

 

به کل مادة وراثتی هر فرد "ژنوم" گفته می‌شود. در ژنوم هر انسان، بیش از 3 میلیارد جفت نوکلئوتید وجود دارد. در هر جایگاه از ژنوم هر فرد 2 نسخه از مادة وراثتی وجود دارد که یک نسخه از مادر و یک نسخه از پدر به وی رسیده است. از بین 3 میلیارد جفت نوکلئوتید مزبور، 9/99% آنها در تمام انسان‌ها یکسانند، ولی 1/0% آنها در افراد مختلف با یکدیگر فرق می‌کنند و همین فرق باعث تفاوت افراد با یکدیگر می‌شود (مانند تفاوت‌های ظاهری، شخصی، شخصیتی و غیره، تفاوت در رنگ چشم و مو، قد، هوش و...). دانشمندان دریافته‌اند که این تفاوت‌های ژنتیکی حتی بر این امر که چه‌گونه بدن هر فرد وزنش را در حد مناسبی نگه دارد نیز مؤثر خواهند بود.

 

شکی نیست که رژیم غذایی و فعالیت جسمی هر دو در تعیین وزن ما سهم مهمی دارند، ولی بر اساس مطالعات اخیر، مشخص شده که در 70-40% از موارد چاقی، علت ارثی (ژنتیکی) در کار است

در آزمایش تعیین ژن‌های مرتبط با تناسب وزن، تفاوت‌های ژنتیکی خاصی موسوم به "دگرگونی‌های تک‌نوکلئوتیدی[2]" مورد بررسی قرار می‌گیرند.

 

هر SNP جایگاه خاصی از ژنوم را نشان می‌دهد که در آن چیدمان یک نوکلئوتید خاص در فرد مورد بررسی، با آنچه در اکثریت افراد جامعه شایع است فرق می‌کند. این دسته از تفاوت‌ها را "آلل"(های) گوناگون همان ژن یا جایگاه ژنی نیز می‌نامند (آللی را که در اکثر افراد مشابه است آلل "اکثریت" و آلل متفاوت را آلل "اقلیت یا فرعی[3]" می‌نامند. فردی که آلل اقلیت را دارد، "ناقل" آن آلل تلقی می‌شود. هر SNP با شناسه‌ای متشکل از rs و یک عدد نشان داده می‌شود).

 

متفاوت بودن این آلل بسته به اینکه در کجای ژنوم باشد دارای تبعات زیر است:

  • می‌تواند بی‌ضرر باشد
  • بر سلامت فرد تأثیر نامطلوب گذاشته، باعث بیماری شود (آلل پرخطر[4])
  • یا آنکه به خودی خود ضرری نداشته ولی در شرایط خاصی فعال شده و موجب بروز بیماری و مشکل در فرد ناقل آن آلل گردد (مانند فعال شدن ژن‌های مولد سرطان در شرایط خاص).

 

در واقع تغییر نوع نوکلئوتید در جایگاه مورد نظر، به مثابه تغییر "رمز" خواهد بود. تغییر رمز می‌تواند بر فرمان و عملکرد ناشی از گشودن این رمز تأثیر بگذارد12.

 

به عنوان مثال برای آنزیم ACE[5] دو آلل وجود دارد: یکی از آنها (آلل اکثریت) به بهبود کار عضلات در هنگام انجام ورزش‌های استقامتی کمک می‌کند و آلل دیگر یعنی SNP برعکس، موجب آن می‌شود که احتمال ابتلا به افزایش فشار خون و کلسترول در فرد ناقل این آلل افزایش یابد.

 

در صورتی که آلل مورد نظر مرتبط با ژن‌های تناسب وزن باشد، می‌تواند فرد را مستعد ابتلا به چاقی یا اضافه وزن کند.




لطفاً برای ارسال نظر ابتدا وارد حساب کاربری خود بشوید
اگر تاکنون ثبت نام نکرده اید ، روی این لینک کلیک کنید
ابزارها

جستجو در سایت

 

ورود به سایت

نام کاربری:
کلمه عبور: