Loading...

منحنی رشد

رشد و تكامل از علوم پايه در طب اطفال است. همه كاركنان بهداشتي مسئولند تا با مراقبت از كودكان و الگوهاي طبيعي رشد آنان به اندازه كافي آشنا باشند.

منحنی رشد

جدول 2 ـ نحوه محاسبه وزن و قد متناسب با سن متوسط شيرخواران و كودكان طبيعي

 

پوند

كيلوگرم

وزن

7

3.25

هنگام تولد

11 + سن به ماه

9 + سن به ماه

2

12ـ 3 ماهگي

17 + 5 X سن به سال

8 + 2 X سن به سال

6ـ 1 سالگي

5 + 7 X سن به سال

5ـ7 Xسن به سال

2

12ـ 7 سالگي

اينچ

سانتي متر

قد

20

50

هنگام تولد

30

75

در يك سالگي

30 + 5/2 X سن به سال

77 + 6 X سن به سال

12ـ2 سالگي

قد

قد يا طول بدن شاخص ديگري براي اندازه گيري رشد است. قد نوزادان در بدو تولد 55ـ 45 سانتي متر و به طور متوسط 50 سانتي متر مي‌باشد و تا يك سالگي به حدود 1.5 برابر قد در هنگام تولد خواهد رسيد و در حوالي 4 سالگي 2 برابر قد زمان تولد خواهد شد. نحوه محاسبه قد و سن متوسط شيرخواران و كودكان طبيعي در جدول شماره 2 آمده است.

دور سر

افزايش دور سر در سال هاي اول زندگي به علت رشد سريع تر مغز در اين سال ها با شتاب بيشتري روبرو است. در هنگام تولد، دور سر بين 37.2 - 32.6 و به طور متوسط 35 سانتي متر است. در شش ماه اول بعد از تولد دور سر 10 ـ 8 سانتي متر اضافه مي‌شود و به طور متوسط به 44 سانتي متر مي‌رسد. در شش ماه دوم تولد دور سر حدود 3 سانتي متر افزايش مي‌يابد و به طور متوسط به 47 سانتي متر مي‌رسد. دور سر فرد بالغ حدود 54 سانتي متر است. ميانه اندازه دور سر در شيرخواران و كودكان در جدول شماره 3 آمده است.

 

جدول 3 ـ ميانه اندازه دور سر در شيرخواران و كودكان (به سانتي متر)

 

دختران

 

پسران

جنس

 

سن

صدك 5 تا 95

ميانه

صدك 5 تا 95

ميانه

35.9 ـ 32.1

34.3

37.2- 32.6 34.8

بدو تولد

3/38ـ2/34

36.4

6/39ـ9/34

37.2

يك ماهگي

7/41ـ3/37

39.5

1/43ـ4/38

40.6

3 ماهگي

6/44ـ3/40

42.2

2/46ـ5/41

43.8

6 ماهگي

4/46ـ3/42

44.3

1/48ـ5/43

45.8

9 ماهگي

6/47ـ5/43

45.6

3/49ـ8/44

47.0

يك سالگي

1/49ـ0/45

47.1

6/50ـ3/46

48.4

5/1 سالگي

1/50ـ1/46

48.1

4/51ـ3/47

49.2

دو سالگي

8/50ـ0/47

48.8

2/52ـ0/48

49.9

5/2 سالگي

4/51ـ6/47

49.3

8/52ـ6/48

50.5

3 سالگي

 

شايان ذكر است كه يك بار اندازه گيري هر كدام از اين معيارها تنها وضعيت همان لحظه را مشخص مي‌كند و سير پيشرفت معيار اندازه گيري شده را نشان نمي‌دهد. حتي اگر در فواصل منظم نيز اندازه گيري صورت گيرد باز نمي‌توان قضاوت مناسبي در مورد چگونگي رشد كودك داشت چرا كه همانگونه كه قبلا اشاره شد عواملي مثل نژاد، وضعيت فرهنگي و . . . مي‌توانند بر روي رشد، موثر باشند.

لذا تنها در صورتي مي‌توان در مورد چگونگي رشد كودكان يك منطقه اظهار نظر كرد كه ميانگين رشد كودكان خوب تغذيه شده و سالم آن منطقه را بدانيم و يا كودكان آن منطقه را با ميانگين رشد كودكان جمعيت استانداردي مقايسه نماييم. در حال حاضر جمعيت مرجع انتخاب شده مربوط به NCHS (National Center Health Statistics) آمريكا مي‌باشد.

استاندارد (NCHS)

كارت استاندارد رشد بر اساس اطلاعاتي كه توسط مركز ملّي آمار حياتي آمريكا (NCHS) در فاصله سال هاي 1963 تا 1975 جمع آوري شده، تهيه گرديده است. براي اينكار نمونه اي بيش از 20 هزار كودك آمريكايي از بدو تولد تا 18 سالگي انتخاب شده و بدون لباس وزن شدند. نمونه مورد بررسي شامل كودكان صفر تا 36 ماه و 2 تا 18 ساله بود كه پس از تجزيه و تحليل، منحني هاي جداگانه اي براي آن ها رسم شد.

براي كودكان زير دو سال اندازه قد به صورت خوابيده (Stature) و به وسيله دو نفر اندازه گيري شد (نفر اول براي ثابت كردن كودك و نفر دوّم براي خواندن عدد قد). براي كودكان بزرگتر از دو سال، قد به صورت ايستاده (Height) اندازه گيري شده است. اين تفاوت تكنيك در اندازه گيري باعث شده است كه قد كودكان 24 تا 36 ماهه در اين دو منحني با يكديگر اختلاف داشته باشند. در نهايت اين اطلاعات در چهار نمودار استاندارد ارائه شده است : وزن براي سن، قد براي سن، وزن براي قد، دور سر براي سن. اخيرا شاخص توده بدني براي سن نيز به عنوان نموداري ديگر پيشنهاد شده است.

بسيار حائز اهميت است كه نقاط قوت و محدوديت هاي اين منحني ها مورد توجه قرار گيرند. اطلاعات NCHS نماينده جمعيتي از كودكان سالم و خوب تغذيه شده در ايالات متحده آمريكا است. هر چند اين جمعيت با وضعيت جمعيتي بسياري از كشورهاي جهان متفاوت است، اما با اين حال منحني هاي NCHS توسط سازمان جهاني بهداشت به عنوان استاندارد بين المللي براي رشد در 5 سال اول زندگي براي تمام كشورها پذيرفته شده است. اختلاف رشد كودكان بين كشورهاي توسعه يافته و در حال توسعه، بيشتر مربوط به شرايط محيطي است تا اختلافات ژنتيكي. سازمان جهاني بهداشت، تهيه منحني استاندارد كشوري را توصيه نمي‌كند و معتقد است كودكان در سال هاي اوليه زندگي اگر در شرايط مطلوب قرار گيرند از حد اكثر پتانسيل رشد خود استفاده خواهند كرد و تفاوت هاي ژنتيكي بيشتر در دوران بلوغ تظاهر پيدا مي‌كنند.

 

استفاده از استاندارد NCHS براي بررسي رشد كودكان ايراني

تجارب كشورهاي مختلف نشان داده است كه تمام كودكان زير 5 سال در شرايط مطلوب به طور بالقوه از پتانسيل رشد يكساني برخوردار هستند. بر اين اساس سال ها است كه سازمان جهاني بهداشت استفاده از منحني هاي استاندارد NCHS را براي ارزيابي وضعيت رشد كودكان به تمام كشورها پيشنهاد كرده است. مطالعات كشور ما نيز نشان داده است كه كودكان و نوجوانان ايراني در طبقات مرفه و محيط مناسب اقتصادي و اجتماعي و بهداشتي، رشد جسمي مطلوب و قابل مقايسه با استاندارد NCHS دارند.

همانطور كه گفته شد بر اساس چگونگي رشد جمعيت مرجع، نمودارهايي بر حسب تركيب متغيرهاي وزن، قد و دور سر، رسم شده و بر همين اساس شاخص هايي براي رشد كودكان معرفي گرديده اند كه عبارتند از:

شاخص هاي رشد كودكان

� وزن براي سن

� قد براي سن

� دور سر براي سن

� وزن براي قد

� شاخص توده بدن (BMI) براي سن

يكي از راه هاي معمول براي مقايسه شاخص رشد هر كودك با جمعيت مرجع، مقايسه موقعيت كودك مورد بررسي با صدك هاي برگرفته از جمعيت مرجع مي‌باشد.

شاخص هاي رشد و مفهوم صدك

صدك ها درصدهاي تجمعي از يك متغير مي‌باشند. مثلا اگر نمره 10 كمترين نمره كسب شده در درس خاصي در كل يك دانشكده باشد نتيجه مي‌گيريم كه 100% دانشجويان نمره اي بيش از 10 كسب كرده اند و يا به عبارت ديگر هيچكس نمره اي كمتر از 10 نگرفته است. بنابراين نمره 10 را مي‌توان به عنوان صدك صفر محسوب كرد. حال اگر نيمي از دانشجويان نمره اي بيش از 15 و نيمي ديگر كمتر از 15 گرفته باشند ميتوان اينگونه استدلال كرد كه صدك 50 (ميانه) نمرات دانشجويان در اين درس خاص نمره 15 مي‌باشد. يعني 50% از كل دانشجويان زير 15 گرفته اند و 50% بالاي آن و اگر فقط 3% از دانشجويان نمره بالاي 19 داشته باشند نمره 19 صدك 97 را نشان مي‌دهد يعني 97% دانشجويان زير نمره 19 را كسب كرده اند.

در نمودار رشدي كه مقياس وزن براي سن را مي‌سنجد دو صدك 3 و 97 به عنوان حد بالايي و پاييني انتخاب شده اند. صدك 3 منطبق بر منهاي دو انحراف معيار از ميانگين و صدك 97 منطبق بر مثبت دو انحراف معيار از ميانگين مي‌باشد. به عبارت ديگر 95% كودكان جمعيت مرجع (95% كودكان طبيعي) بين صدك 3 و 97 قرار مي‌گيرند.

نمودارهاي رشد متفاوتي بر حسب اينكه كدام شاخص را انتخاب كنيم وجود دارد. نموداري كه از همه بيشتر استفاده مي‌شود و در ايران نيز از آن استفاده مي‌كنند شاخص وزن براي سن را مي‌سنجد. اين شاخص تحت تاثير تغييرات اخير در وضعيت تغذيه يا سلامتي مي‌باشد. با اين شاخص نمي‌توان كودكان و نوجوانان را به دسته هاي كم وزن و يا بيش وزن طبقه بندي كرد اما وسيله بسيار خوبي براي پايش وضعيت رشد كودكان مي‌باشد. شاخص قد براي سن كوتاهـي يا بلندي را مي‌سنجد كه اگر كمتر از حد استاندارد باشد به آن كوتاه قدي (Stunting) اطـلاق مـي‌شـود. شـاخـص وزن بـراي قد نيــازي بـه دانستـن سـن نـدارد و مـي‌توانـد كم وزني (Underweight)، لاغري (Wasting) و يا بيش وزني (Overweight) كودكان را مشخص كند. شاخص دور سر براي سن مي‌تواند بازتابي از اندازه مغز و رشد اين عضو باشد. شاخص توده بدني براي سن تركيبي از وزن و قد براي سن است و مي‌توان بوسيله آن كودكان و نوجوانان را به گروه هاي كم وزن، با وزن زياد و يا در خطر وزن زياد دسته بندي كرد.

جدول 3 ـ طبقه بندي شيوع اختلال رشد بر اساس شاخص هاي وزن براي سن، قد براي سن و وزن براي قد برحسب درصدهاي زير صدك 3

 

با شيوع خيلي زياد

با شيوع بالا

 

با شيوع متوسط

 

با شيوع پايين

 

ميزان شيوع

شاخص

در كودكان

زير 5 سال

30 +

9/29ـ20

9/19ـ10

كمتر از 10%

وزن براي سن

40 +

9/39ـ30

9/29ـ20

كمتر از 20%

قد براي سن

15 +

9/14ـ10

9/9ـ5

كمتر از 50%

وزن براي قد

 

جدول شماره 4 وضعيت كودكان زير پنج سال ايراني را در سال 1377 نشان مي‌دهد.

جدول 4 ـ شاخص هاي تن سنجي كودكان زير پنج سال ايراني در سال 1377 (بر اساس مطالعه بررسي شاخص هاي تن سنجي ايران)

 

زير پنج سال

 

 

59-24

ماهگي

 

24-0

ماهگي

 

 

 

شاخص

 

 

كل

دختر

پسر

روستا

شهر

تعداد

درصد

درصد

درصد

درصد

درصد

درصد

درصد

302948

9/4

7/4

1/5

8/4

6/5

2/5

3/4

متوسط و شديد

*

لاغري

55644

9/0

6/0

2/1

9/0

0/1

9/0

0/1

شديد

952122

4/15

9/13

8/16

8/21

0/11

4/15

5/15

متوسط و شديد

**

كوتاهي

234939

8/3

6/3

0/4

6/6

5/2

8/3

9/3

شديد

673905

9/10

7/9

9/11

7/13

6/9

8/12

7/7

متوسط و شديد

***

كم وزني

92739

5/1

0/1

0/2

0/2

1/1

9/1

0/9

شديد

1731132

0/28

2/26

9/27

2/31

1/25

4/29

1/23

خفيف

 

ادامه مطلب در صفحه بعدی - روس صفحه سوم کلیک کنید




ابزارها

جستجو در سایت

 

ورود به سایت

نام کاربری:
کلمه عبور: