Loading...

منحنی رشد

رشد و تكامل از علوم پايه در طب اطفال است. همه كاركنان بهداشتي مسئولند تا با مراقبت از كودكان و الگوهاي طبيعي رشد آنان به اندازه كافي آشنا باشند.

منحنی رشد

شيوع اختلالات رشد بر اساس شاخص هاي رشد

جدول شماره 3 وضعيت شيوع اختلال رشد را بر اساس هريك از شاخص هاي فوق الذكر و بر اساس ميزان درصدهاي زير صدك 3 نشان مي‌دهد.

*لاغري : پديده اي حاد و حاصل بيماري يا بحراني در گذشته نزديك است كه در آن كودك بخشي از وزن خود را از دست مي‌دهد. براي اطلاع از لاغري، قد با وزن سنجيده مي‌شود. معمول ترين علل لاغري كودكان مشتمل است بر بيماري هاي حاد مثل اسهال شديد يا عفونت تنفسي فوقاني و بحران هاي كمبود غذا، كه در آن خانواده به مواد غذايي دسترسي نمي‌يابند. لاغري كودكان در مناطق روستايي معمولا الگوي فصلي دارد، همچنين در شهر و روستا در شرايطي ديده مي‌شود كه: الف ـ كودك دچار بيماري هاي شديد شود. ب ـ كودك دچار بحران حاد كم غذايي شود. بحران حاد كم غذايي علاوه بر شرايط بروز حوادث غيرمترقبه، همچون قحطي، سيل، زلزله و . . . در موارد زير نيز پديد مي‌آيد:

� مرگ مادر يا ديگر عزيزان كودك يا جدا شدن از آن ها

� پيدايش بحران هاي عاطفي مانند به دنيا آمدن نوزاد و كم توجهي به كودك

� قرار گرفتن خانواده در شرايط خاص همچون مهاجرت يا مسافرت هاي طولاني با شرايط نامطلوب

� قرار گرفتن خانواده در شرايط محيطي و بهداشتي نامناسب همراه با محدوديت دسترسي به مراقبت هاي بهداشتي مناسب و . . .

در بررسي لاغري بايد به اين نكته توجه كرد كه اين شاخص به تنهايي نمي‌تواند وضع كودكان يك منطقه را نشان دهد، زيرا ممكن است در منطقه اي كودكان به دليل سوء تغذيه كوتاه قد باشند، به همين دليل شيوع لاغري در آن منطقه و در نهايت شيوع سوء تغذيه در آن جامعه كمتر از واقع برآورد گردد. يكي از دلايل لاغري در مناطق شهري، نامطلوب بودن شرايط محيطي و بهداشتي در حاشيه شهرها است. اگرچه در ايران مراقبت هاي اوليه بهداشتي ، تقريبا تمام نواحي روستايي را پوشش مي‌دهد گسترش پوشش اين خدمات در شهرها با آهنگ افزايش جمعيت شهري به ويژه در حاشيه شهرها همخوان نبوده است. طرح استفاده از رابطان بهداشتي كه به منظور مقابله با اين مشكل طراحي شده است نيز فقط يك سوم جمعيت شهري و حاشيه آن را در پوشش خود دارد.

 

** كوتاه قدي تغذيه اي : يا Stunting بازتاب غفلت گذشته و فرصت هاي از دست رفته است. كوتاه قدي تغذيه معرف سوء تغذيه اي مزمن است كه سبب مي‌شود كودك به قد مناسب براي سن خود دست نيابد. محروميّت مستمر در دست يافتن به غذاي كافي، به علت فقر، عفونت هاي مكرر حاصل از شرايط ناسالم محيطي و بهداشتي، و دسترسي نداشتن به خدمات و مراقبت هاي مطلوب بهداشتي از مهم ترين علت هاي كوتاه قدي تغذيه اي است.

 

*** كم وزني : معرّف آن است كه وزن كنوني كودك از وزن مناسب براي سن او كمتر است. كم وزني بازتاب سوء تغذيه حاد و مزمن، هر دو است. كودك به علت محروميّت حاد يا مزمن از غذا، يا به دليل حمله هاي حاد يا مزمن بيماري ها دچار كم وزني مي‌شود. بنابراين در چنين شرايطي مهم آن است كه علت بلافصل و علت هاي زمينه اي سوء تغذيه مشخص گردد و تا جايي كه ممكن است براي رفع آن ها تلاش شود. در برنامه هاي سنتي پايش رشد غالبا در مورد وزن براي سن و بر صدك هاي مشخصي تاكيد مي‌شود و مداخله وقتي آغاز مي‌گردد كه وزن كودك به پايين تر از معيار مرجع رسيده باشد. طبق تعريف كم وزني در اين گونه پايش زماني به درمان اقدام مي‌شود كه سوء تغذيه اتفاق افتاده است و حال آنكه اگر به جاي سنجش وزن مناسب براي سن در زماني معين بر وزن گيري كودك در فاصله دو توزين تاكيد شود نوع مداخله جاي خود را از درمان سوء تغذيه به پيشگيري از آن خواهد داد.

لازمه قضاوت درست در باره وضعيت تن سنجي جامعه، توجه همزمان به هر سه شاخص است. كم وزني گاهي با لاغري و گاه با كوتاه قدي يا با هر دو همراه است. در كودك كوتاه قد ممكن است وزن، با قد كودك به ظاهر متناسب ولي با سن او نامتناسب باشد. چنين كودكي حتي فربهي گمراه كننده دارد و حال آنكه سوء تغذيه با بيماري هاي گذشته قد او را از آنچه انتظار مي‌رود كوتاه تر كرده است. برعكس در كودكي كه قد او متناسب سن است امكان دارد به علت وقوع سوء تغذيه يا بيماري همانگونه كه در نمودار ديده مي‌شود تا قبل از 6 ماهگي مشكل وزن گيري وجود ندارد كه به علت تغذيه با شير مادر در اين دوران است و بعد از اين دوران كه تغذيه كمكي شروع مي‌شود شيوع كم وزني نيز رو به افزايش مي‌گذارد.

يكي ديگر از شاخص هاي تن سنجي شاخص توده بدني BMI (Body Mass Index) براي سن مي‌باشد كه خصوصا در سال هاي اخير توسط مركز كنترل بيماري هاي آمريكا پيشنهاد شده است. در اين طريقه شاخص توده بدني را براي سن محاسبه مي‌كنند. شاخص توده بدني به طريق زير محاسبه مي‌شود :

= شاخص توده بدن ، همانگونه كه ملاحظه مي‌شود اين شاخص تركيبي از وزن و قد براي سن است و مي‌توان بوسيله آن كودكان و نوجوانان را به گروه هاي با كم وزن، با وزن زياد و يا در خطر وزن زياد دسته بندي كرد.

نمودار رشد

نمودار رشد (شكل شماره 3 ) يا جاده سلامتي نخستين بار توسط ديويد مورلي (David Morely) طرح ريزي و سپس توسط WHO تغييراتي در آن داده شد. نمودار رشد نموداري ديداري از رشد و تكامل جسمي است. اين نمودار براي پايش رشد كودك طرح ريزي شده است تا بتوان دگرگوني هاي رشد را در طول يك مدت زماني تفسير كرد. وزن كردن متوالي كودك براي پايش رشد او ضروري است چرا كه تنها يك بار اندازه گيري وزن كودك و ثبت آن نشانه مشخصات كودك در همان يك لحظه است. اولين توزين بايد در وقت تولد يا هر چه زودتر بعد از تولد صورت گيرد. تا بتوان پيشرفت رشد را تفسير كرد. وزن هنگام تولد در تشخيص و پيش بيني وضعيت آينده، اهميت بسياري دارد. در باره تعداد دفعات وزن كردن كودكان بايد بر اساس ساير برنامه ها نظير واكسيناسيون، توانايي مادران به حضور در واحدهاي بهداشتي درماني، وقت كاركنان براي ارائه اين خدمت، برنامه هاي كاركنان براي بازديد از منازل و غيره تصميم گرفت و در مورد يك كودك خاص بر اساس وضعيت خود او و مخاطراتي كه كودك را تهديد مي‌كند تصميم گرفته شود.

مراقبت ايده آل از كودكان

� در سال اول هر يك ماه يك بار

� در سال دوم هر دو ماه يك بار

� در سال سوم هر سه ماه يك بار

� تا شش سالگي هر 6 ماه يك بار

از اين نظر سه سال اول زندگي، بحراني ترين سال هاي حيات است. علاوه بر اين برنامه هر بار كه كودكي به واحد بهداشت خانواده آورده مي‌شود بايد توزين شود و وزن او در منحني رشد ثبت گردد، به خصوص اگر كودك بيمار باشد.

در هر بار توزين، وزن بايد در برگه نمودار رشد نشانه گذاري شود. با نشانه گذاري وزن كودك در برابر سن او به طور ماهانه، منحني رشد كودك يعني وزن به ازاي سن به دست مي‌آيد. در برگه پايش رشد، نمودار وزن به ازاي سن رسم خواهد شد و قد كودك در نظر گرفته نمي‌شود زيرا وزن براي شناخت رشد، وسيله حساس تري است و هرگونه انحراف وزن از وضع طبيعي را به آساني مي‌توان با مقايسه منحني وزن كودك با منحني استاندارد، شناسايي كرد. كودك ممكن است وزن از دست بدهد ولي از قد او چيزي كم نمي‌شود.

نمودار رشد وسيله اي است ساده و ارزان براي پايش افزايش وزن و در واقع پايش سلامت كودك در طول زمان است. در اين نمودار رقم وزن روي محور عمودي و معمولا به كيلوگرم مشخص مي‌شود. معمول بر آن است كه براي تامين دقت بيشتر، فواصل كيلوگرم به اجزاء كوچكتر آن تقسيم مي‌شود. محور افقي معمولا سن كودك را از تولد تا 5 سالگي نشان مي‌دهد كه براي تامين دقت بيشتر، با فواصل يك ماه و تقسيم آن به 15 روز مشخص مي‌شود. به تجربه ثابت شده است كه در نظر گرفتن جاي وسيع‌تر براي سه سال اول زندگي و متراكم كردن دو سال بعد مفيدتر مي‌باشد. زيرا هر چه كودك كوچكتر باشد رشد او سريعتر است و حساسيت او به انحراف از الگوي معيار افزايش مي‌يابد و از اين رو بايد در آن مدت سنجش وزن به دفعات بيشتر صورت گيرد.

كشورهاي مختلف براي كاربرد عادي، انواع متعدد نمودار رشد را به كار مي‌برند. بعضي نمودارها تنها دو منحني مرجع ولي بعضي ديگر تا پنج منحني مرجع دارند. سازمان جهاني بهداشت در سال هاي اخير كوشش كرده است تا نمودارهاي رشد و منحني هاي مورد استفاده در سراسر جهان را يكسان كند. نمونه اي از نمودار رشد سازمان جهاني بهداشت در شكل شماره 3 نشان داده شده است. همانگونه كه در اين شكل نشان داده شده است اين نمودارها دو منحني مرجع دارند. منحني بالايي نشان دهنده ميانه وزن (پنجاهمين صدك) پسران (كه كمي بيشتر از ميانه دختران است) و منحني پاييني نشان دهنده سومين صدك دختران (كمي كمتر از سومين صدك پسران) است و به اين ترتيب نمودار سازمان جهاني بهداشت را مي‌توان براي هر دو جنس به كار برد. فاصله بين دو منحني صدك 3 و صدك 95 را در شكل شماره 3 "جاده سلامتي" مي‌نامند. جاده سلامتي منطقه طبيعي رشد را براي بيشتر جوامع نشان مي‌دهد. اين منطقه جايي است كه 95% كودكان سالم كه به عنوان مرجع به كار گرفته مي‌شوند، در آن جاي مي‌گيرند. هر گاه رشد كودك، عادي باشد منحني رشد او بالاتر از سومين صدك و به موازات "جاده سلامتي" پيش مي‌رود. جهت منحني رشد بيش از وضعيت نقاط ثبت شده وزن اهميت دارد. افقي شدن يا نزولي شدن منحني رشد كودك نشانه نارسايي رشد است كه خود نخستين نشانه سوء تغذيه پروتئين انرژي مي‌باشد و ميتواند چند هفته يا چند ماه پيش از نشانه هاي باليني روي دهد. چنين كودكي نياز به مراقبت ويژه دارد. هدف از مراقبت كودك حفظ وزن كودك در بالاي منحني سومين صدك است.

نمودارهاي رشد مورد استفاده در ايران

اين نمودارها در شكل شماره 4 و 5 نشان داده شده است. همانگونه كه ملاحظه مي‌شود در اين نمودارها علاوه بر صدك هاي 3 ، 50 و 97 صدك هاي مياني نيز رسم شده اند. فاصله هر صدك با صدك بعدي با رنگ خاصي مشخص شده است. اين كار تفسير چگونگي رشد كودك را براي مادر آسان تر خواهد كرد اما از طرفي ممكن است مادر فقط به رنگ ها توجه كند و مراقب مختل شدن سير سعودي منحني رشد نگردد. در اين منحني ها سعي بر اين بوده است كه با ترسيم و توضيح انواع مختلف وضعيت هاي منحني رشد مادر را از اين مهم آگاه سازند. از مشخصه هاي ديگر اين منحني ها اين است كه نمودار مربوط به دو شاخص ديگر يعني قد براي سن و دور سر براي سن رسم شده اند و مي‌توان با رسم منحني هاي مربوط به اين دو شاخص از وضعيت رشد كودك اطلاع دقيق تري كسب كرد. در پشت كارت رشد نيز كارت واكسيناسيون، كارت مراقبت كودك و نيز اطلاعات مفيدي در مورد تغذيه شيرخوار و شروع تغذيه كمكي درج شده است.

موارد استفاده از منحني رشد

الف ـ وسيله بسيار با ارزشي براي پايش رشد در مراقبت از سلامتي است

ب ـ ابزاري تشخيصي است براي شناسايي "كودك پر مخاطره" . براي مثال سوء تغذيه را پيش از بروز نشانه هاي باليني و عملي مي‌توان شناسايي كرد.

ج ـ در برنامه ريزي و ايجاد سياست بهداشتي با تعيين درجه سوء تغذيه پايه اي عيني براي برنامه ريزي در رابطه با مراقبت بهداشتي كودك در سطح محلي و ملّي به دست مي‌آيد.

د ـ به خاطر ويژگي ديداري، نمودار رشد، مي‌توان در مورد سلامت كودك به مادر آموزش داد و او را تشويق كرد تا در پايش رشد كودك مشاركت فعال تري داشته باشد.

ه ـ ابزاري عملي است كه در باره نوع مداخله مورد نياز به كارمند بهداشتي كمك و كار ارجاع را آسان تر مي‌كند.

و ـ نمودار رشد را براي آموزش مي‌توان به كار گرفت. به عنوان نمونه اهميت تغذيه كافي و اثرهاي زيان بار اسهال را با آن مي‌توان نشان داد.

روش هاي ديگر پايش رشد

پايش رشد به وسيله نمودار وزن براي سن تنها يكي از روش هاي پايش رشد است و نشانگرهاي ديگري هم مانند قد براي سن، وزن به ازاي قد و دور بازو براي پايش رشد كودك به كار گرفته مي‌شود. دو نشانگر آخري مستقل از سن و به خصوص وقتي سن معلوم نباشد سودمند هستند.




ابزارها

جستجو در سایت

 

ورود به سایت

نام کاربری:
کلمه عبور: